Fornminjafélag Súgandafjarðar

Félagið sem varðveitir, endurgerir og miðlar menningararfi Súgandafjarðar.

Frá verbúðinni Ársól til Skála Hallvarðs súganda hefur Fornminjafélag Súgandafjarðar gert söguna sýnilega með sjálfboðavinnu, gömlu handbragði og lifandi miðlun.

FORNMINJAR · HANDVERK · SAMFÉLAG

Sagan byggð upp með eigin höndum

Fornminjafélag Súgandafjarðar hefur gert menningararf fjarðarins áþreifanlegan. Með sjálfboðavinnu, rannsóknum og gömlu handbragði hafa félagsmenn reist mannvirki sem segja frá landnámi, sjósókn og lífi fyrri kynslóða.

SKÁLI HALLVARÐS SÚGANDA

Landnámsöldin fær hús í Botni

Í Botni innst í Súgandafirði stendur Skáli Hallvarðs súganda, nútímaendurgerð á húsi frá landnámsöld. Fornminjafélag Súgandafjarðar hóf framkvæmdir á staðnum árið 2019 eftir undirbúning sem hafði hafist fyrr. Hönnunin byggir á fornleifarannsóknum á Grélutóftum við Hrafnseyri í Arnarfirði.

Skálinn var byggður í áföngum úr torfi, grjóti og timbri. Torf kom úr Botnsdal, timbur meðal annars úr Tunguskógi og rekaviður frá Hrauni á Skaga. Verkefnið snerist ekki aðeins um húsið sjálft heldur líka um að miðla gömlu handbragði; haldin voru námskeið í torfristu, hleðslu og smíði.

Opinber opnun fór fram 10. ágúst 2024 á Vestfirska fornminjadeginum. RÚV hefur fjallað um verkefnið bæði 2022 og 2023 og rætt við Eyþór Eðvarðsson, formann félagsins, um uppbygginguna.

Skáli Hallvarðs súganda í Botni. Ljósmynd: Szymon Sulima / Sheep Trail Adventures.

VERBÚÐIN ÁRSÓL

Sjósókn fyrri alda við Staðardal

Á Hreggnasa við Keravík stendur verbúðin Ársól. Hún var reist af Fornminjafélagi Súgandafjarðar til að varðveita og miðla sögu sjósóknar frá gömlu verstöðvunum í Súgandafirði. Byggingin vísar til verbúða fyrri alda og nafnið kemur frá kvenfélaginu Ársól.

Í umfjöllun Vitafélagsins kemur fram að verbúðin hafi verið reist árið 2017 af sjálfboðaliðum félagsins. Þar eru munir sem tengjast lífi sjómanna, og í nágrenninu eru gamlar tóftir sem minna á verstöðvarnar Árós, Stöðina og Keravík. Félagið hafði samstarf við Minjastofnun til að gæta þess að framkvæmdir sködduðu ekki fornminjar á svæðinu.

Ársól er þannig bæði lítið hús og stór frásögn: um sjósókn, verstöðvar og fólkið sem sótti sjóinn frá Súgandafirði löngu fyrir vélbátaöld.

ÁrsólVerbúð reist af sjálfboðaliðum til að halda sögu sjósóknar lifandi.Lesa umfjöllun Vitafélagsins →

SAMTAKAMÁTTUR

Fornleifaþekking verður lifandi

Verkefni félagsins eiga það sameiginlegt að sagan er ekki aðeins sett á skilti. Fólk lærir að vinna með torf, grjót og timbur, byggir saman og skapar staði þar sem hægt er að ganga inn í söguna.

Í nýlegri umfjöllun frá ágúst 2026 er lögð áhersla á að Skáli Hallvarðs sé ekki hús sem hafi fundist í fornleifauppgreftri á þessum stað. Hann er tilgátuhús sem byggir á fornleifagögnum og heiðrar Hallvarð súganda, sem Landnámabók tengir við landnám í firðinum. Sú aðgreining skiptir máli: sagan verður sterkari þegar skýrt er hvað heimildir segja og hvað er endurgerð.

Eyþór Eðvarðsson inni í Skála Hallvarðs súganda — Eyþór Eðvarðsson, formaður Fornminjafélags Súgandafjarðar, inni í skálanum. Ljósmynd: Szymon Sulima / Sheep Trail Adventures.

HEIMILDIR & FREKARI LESTUR

Fornminjafélagið í fjölmiðlum og heimildum

RÚV 2022 – Skáli Hallvarðs súganda ↗RÚV 2023 – Sumarmál heimsækja skálann ↗Staðarsaga 2026 – Skáli Hallvarðs súganda ↗Vitafélagið 2024 – Verbúðin Ársól ↗

Síðan er byggð á birtum heimildum. Við getum bætt við fleiri verkefnum, myndum og frásögnum eftir því sem staðfest efni kemur í leitirnar.