Verslunin sem varð hluti af upphafi þorpsmyndunar á Suðureyri.
Ásgeirsverslunin
Árið 1891 hóf Ásgeirsverslun starfsemi á Suðureyrarmölum. Lítið salthús og vöruloft urðu fyrsti vísir að eiginlegri verslunarstarfsemi í Súgandafirði og umsvifin tengdust síðar fiskverkun og vexti þorpsins.
SUÐUREYRI · VERSLUN · 1891
Frá litlu salthúsi að vaxandi verslunar- og útgerðarstað
Vorið 1891 lét Ásgeirsverslun á Ísafirði reisa lítið timburhús á Suðureyrarmölum. Þar var salt geymt niðri og matvara á loftinu. Reksturinn varð fyrsti vísir að eiginlegri verslunarstarfsemi í Súgandafirði og tengdist síðar fiskverkun og hraðri þorpsmyndun á Suðureyri.
FYRIR VERSLUNINA
Nauðsynjar sóttar út fyrir fjörðinn
Áður en verslun hófst á Suðureyri þurftu Súgfirðingar meðal annars að sækja nauðsynjar og salt til Flateyrar eða Ísafjarðar. Saltið skipti miklu fyrir fiskverkun og ferðir eftir því gátu kostað bæði tíma og sjóróðra.
Kristján Albertsson fékk leyfi til sveitaverslunar árið 1889 en nýtti það ekki sjálfur. Þess í stað fékk hann Ásgeirsverslun til að koma upp saltgeymslu og vöruaðstöðu á Suðureyrarmölum og varð sjálfur umboðsmaður og síðar útibússtjóri.
Suðureyri. Verslunarstarfsemin sem hófst 1891 varð einn þáttur í vexti þorpsins.
VORIÐ 1891
Fyrsta húsið á Mölunum
Fyrsta hús Ásgeirsverslunar var aðeins um 12–14 fermetrar samkvæmt heimildum. Neðri hæðin var saltgeymsla en á loftinu voru meðal annars mjölvara, kaffi og sykur. Húsið gekk síðar um skeið undir nafninu Gráa pakkhúsið.
Dagbók Einars Jónssonar varðveitir óvenjulega lifandi mynd af upphafinu. Í maí 1891 kom gufubáturinn Ásgeir litli með byggingarefni og síðar 70 tunnur af salti. Nokkrum dögum síðar komu meðal annars grjón, rúgur og mjöl.
70 tunnur af saltiDagbók frá 14. maí 1891 lýsir uppskipun salts úr Ásgeiri litla — ein af samtímaheimildunum um upphaf verslunarinnar.
VERSLUNIN VEX
Frá salti að fullgildu útibúi
Árið 1895 voru birgðir útibúsins orðnar fjölbreyttar: salt, hrísgrjón, kandís, kaffi, kaffibætir, rúgmjöl, bankabygg, olía, skrifbækur og ýmislegt til útgerðar, svo sem færi og fiskikrókar.
Ásgeirsverslun bætti húsakost sinn smám saman. Stærra hús var reist 1896 og síðar jókst starfsemin enn. Um áramótin 1908–1909 var rúmgóð sölubúð opnuð í stóru húsi sem flutt hafði verið frá hvalveiðistöðinni á Uppsalaeyri.
Umsvif Ásgeirsverslunar urðu fljótt meiri en smásala ein. Verslunin keypti fisk og fiskverkun jókst. Þegar vélbátaútgerð tók að vaxa á fyrstu árum 20. aldar jókst aflinn, vinna í landi og þörfin fyrir þjónustu.
Á sama tíma fjölgaði húsum og fólki á Suðureyrarmölum. Verslunin var því einn af þeim þáttum sem mótuðu nýjan atvinnukjarna þar sem þorpið reis.
1899Suðureyri fékk löggildingu sem verslunarstaður eftir að starfsemi Ásgeirsverslunar hafði þegar verið rekin þar í nokkur ár.
SVARTHOL
Steinhúsið frá 1915
Sumarið 1915 lét Ásgeirsverslun reisa stórt tveggja hæða geymsluhús úr steinsteypu á stað elsta verslunarhússins. Húsið var nær gluggalaust og fékk því nafnið Svarthol.
Þessi byggingarsaga sýnir vel breytinguna frá örlitlu salthúsi 1891 yfir í umfangsmikinn verslunar- og fiskrekstur á aðeins rúmum tveimur áratugum.
SVARTHOL · 1915Á sama stað og upphafið
Elsta húsið frá 1891 vék fyrir stóru steinsteyptu geymsluhúsi.
LOK ÁSGEIRSVERSLUNAR
Reksturinn skiptir um hendur
Útibú Ásgeirsverslunar í Súgandafirði var rekið frá 1891 fram á annan áratug 20. aldar. Jón Grímsson keypti eignir verslunarinnar í Súgandafirði og rak starfsemina áfram þar til hann seldi Kaupfélagi Súgfirðinga haustið 1921.
Þótt nafnið Ásgeirsverslun hyrfi úr daglegum rekstri var spor hennar áfram sýnilegt í húsum, atvinnulífi og þeirri þorpsmyndun sem hafði orðið á Suðureyri.
1891Fyrsti vísir að verslun í firðinum — og mikilvægur kafli í sögunni um hvernig Suðureyri varð að þorpi.
