sugandi.isSUÐUREYRISúgandi / Formenn og skipstjórar Súgandafjarðar
SÚGANDI · SUÐUREYRI
Frá árabátum átjándu aldar til skipstjóra okkar daga.
Mennirnir sem stýrðu bátum úr Súgandafirði, bátarnir þeirra og sjómennskan sem mótaði samfélagið. Talið byggir á heimildum og verður stækkað eftir því sem fleiri nöfn, bátar og ljósmyndir eru staðfest.
SJÓSÓKN · FORMENN · SKIPSTJÓRAR
Í margar aldir var sjórinn lífæð Súgandafjarðar. Hér er safnað saman formönnum og skipstjórum sem heimildir tengja við fjörðinn — frá opnum árabátum átjándu aldar, yfir fyrstu vélbátana og fram til nútímans.
Heimildaregla: Bátanöfn og æviatriði eru aðeins sett fram sem staðreynd þegar heimild hefur fundist. Eldri formannavísur frá 1820 eru að hluta auðkenndar með líkindum og það er tekið fram þar sem óvissa er til staðar.
Árið 1762 voru níu bátar gerðir út frá Súgandafirði og 50 sjómenn þurfti til að manna þá.
⚓ formaður◉ eigin bátur
Sjálfseignarbóndi á Kvíanesi, tæplega fertugur árið 1762. Heimildir telja nær fullvíst að hann hafi sjálfur verið formaður á sjö manna báti sínum. Báturinn var aflahæstur í firðinum það ár.
Bátur: opinn sjö manna bátur · nafn ekki varðveitt í heimildinni.
⚓ formaður
Stýrði sexæringi séra Bergsveins Hafliðasonar frá Súgandafirði árið 1762. Nánari æviupplýsingar hafa enn ekki fundist.
Bátur: sexæringur Bergsveins Hafliðasonar.
⚓ formaður
Formaður á sjö manna báti séra Þorsteins Þórðarsonar á Stað. Heimildin telur líklegt að hann hafi verið Jón Bjarnason sem þá bjó í Bæ.
Bátur: sjö manna opinn bátur frá Stað.
Formannavísur Gunnlaugs Arasonar nefna fjórtán menn sem stýrðu bátum til veiða úr Súgandafirði. Með manntölum hefur tekist að auðkenna flesta þeirra, suma þó aðeins með líkindum.
Tveir hinna fjórtán virðast hafa verið aðkomumenn: Kjartan, líklega Kjartan Ólafsson úr Önundarfirði, og Jón frá Marðareyri. Þeir eru því ekki settir í aðaltal heimamanna.
Undir lok nítjándu aldar verða heimildir nákvæmari og hægt er að tengja menn við útgerð, afla og síðar nafngreinda vélbáta.
⚓ formaður◉ útgerð
Fæddur 1873. Var meðal mestu aflamanna Súgfirðinga um aldamótin og einn frumkvöðla vélbátaútgerðar. Hann og Kristján Albertsson keyptu vélbátinn Svan árið 1906.
Bátar: opnir bátar · Svanur (1906).
◉ útgerð
Bóndi á Suðureyri 1875–1909 og einn helsti útgerðarmaður staðarins. Tók þátt í kaupum á Sjófuglinum 1883, keypti Svan með Jóni Einarssyni 1906 og lét sama ár setja vél í sexæringinn 19. öldina.
Bátar: Sjófuglinn · Svanur · 19. öldin.
⚓ skipstjóri◉ meðeigandi
Bóndi og hreppstjóri. Tók við skipstjórn á skonnortunni Sjófuglinum þegar hún kom til Súgandafjarðar og var skipstjóri hennar í um fjögur ár frá 1884.
Skip: Sjófuglinn.
⚓ skútuskipstjóri
Súgfirðingur frá Suðureyri sem síðar var búsettur á Ísafirði. Heimildir staðfesta hann sem skipstjóra á skútunni Lovísu árið 1861. Hann sýnir vel hvernig sjómenn úr firðinum fóru snemma út fyrir heimafjörðinn í skipstjórn.
Skip: Lovísa.
⚓ formaður◉ útgerð
Sonur Guðmundar Guðmundssonar og einn fyrstu Súgfirðinganna til að koma sér upp vélbáti. Lét smíða mótorbátinn Von sumarið 1906.
Bátur: Von.
⚓ skipstjóri
Var skipstjóri á Skírni ÍS 410, 28 smálesta báti sem gerður var út frá Suðureyri skömmu fyrir 1910. Bróðir hans Páll Hallbjörnsson var þá í skiprúmi hjá honum.
Bátur: Skírnir ÍS 410.
Hér er megináherslan á fiskiskip yfir 6 tonn. Við segjum söguna á mannamáli: hver var skipstjóri, hvaða bát var hann með og hvað er vitað um ferilinn.
⚓ skipstjóri
Var lengi skipstjóri á Freyju ÍS 364 frá Suðureyri. Freyja kom til Suðureyrar 1930 og Ólafur er meðal annars staðfestur með hana á vetrarvertíð 1953.
Bátur: Freyja ÍS 364.
⚓ skipstjóri um 15 ár† látinn★ nafn varðveitt
Fór ungur til sjós, varð vélstjóri og stýrimaður og síðan skipstjóri. Hann bjó í Súgandafirði í meira en hálfa öld og gerði einnig út eigin bát um tíma.
Bátur: Kristján Guðmundsson ÍS 77. ★ Síðar bar Suðureyrarbáturinn Gestur Kristinsson ÍS 333 nafn hans.
⚓ skipstjóri○ fór í land 2002
Fæddur og uppalinn á Suðureyri. Fór fyrst á skak með föður sínum 13 ára árið 1956 á 38 tonna báti. Lauk Stýrimannaskólanum 1964 og var síðan stýrimaður og skipstjóri á bátum og skuttogurum. Alls var hann 44 ár samfellt til sjós.
Bátar: verið er að rekja nöfn skipanna eitt af öðru; ekkert nafn er sett hér nema tengingin sé staðfest.
⚓ skipstjóriheimildavinna stendur yfir
Bjarni Kjartansson tilheyrir hópi skipstjóra sem tengjast sjósókn og útgerðarsögu Suðureyrar. Nafnið er komið inn í skipstjóratalið núna; verið er að rekja nákvæm skip, lögskráningartímabil og ártöl áður en þau eru birt sem staðfest.
Skip: tenging við einstök skip verður birt þegar hún hefur verið staðfest í lögskráningar- og skipaheimildum.
⚓ skipstjóri
Var skipstjóri á Trausta ÍS 300. Nafnið Trausti var notað á tveimur stórum Suðureyrarskipum á áttunda áratugnum og þau eru því höfð aðskilin í skipasögunni.
Skip: Trausti ÍS 300 (1971) · Trausti ÍS 300, skuttogari (kom 1974).
⚓ fyrsti skipstjóri
Var fyrsti skipstjóri skuttogarans Elínar Þorbjarnardóttur ÍS 700 þegar hún kom ný til Hlaðsvíkur á Suðureyri árið 1977. Í samtímaumfjöllun er hann nefndur kunnur aflamaður.
Skip: Elín Þorbjarnardóttir ÍS 700 — 51,2 m skuttogari.
⚓ formaður / skipstjóri★ nafn varðveitt
Einar tilheyrir eldri skipstjórakynslóð fjarðarins og tengist Sigurvon. Nafn hans lifir áfram í línubátum sem síðar hafa borið nafnið Einar Guðnason ÍS 303.
Bátar: Sigurvon · ★ Einar Guðnason ÍS 303.
⚓ skipstjóri◉ útgerðarmaður† látinn
Fæddur á Suðureyri. Starfaði sem stýrimaður, skipstjóri og útgerðarmaður og vann einnig við fiskvinnslu. Bátanöfn verða tengd færslunni eftir því sem þau eru staðfest.
Skipstjóratalið er tengt við skipin. Þannig má sjá sama mann á fleiri en einu skipi og sama skip undir fleiri en einum skipstjóra. Hér eru nokkur lykilskip yfir 6 tonnum sem verið er að rekja.
Árið 1984 tók aflamarkskerfi fyrir botnfisk gildi. Það er eðlilegt skil í þessari sögu: fyrir þann tíma var fjöldi báta og skipstjóra meiri, en á næstu árum breyttist útgerðin, aflaheimildir urðu sífellt stærri þáttur í rekstrinum og skipum á mörgum minni stöðum fækkaði.
Hér eru yngri skipstjórar og skip sem heimildir tengja við Suðureyri. „Enn að“ er aðeins notað þegar nýleg heimild styður það.
⚓ skipstjóri
Var skipstjóri á nýjum Einari Guðnasyni ÍS 303 þegar hann kom 2021 og er aftur nefndur sem skipstjóri 2022. Báturinn sjálfur er staðfestur við veiðar árið 2025.
Bátur: Einar Guðnason ÍS 303.
⚓ skipstjóri · staðfest 2021
Var annar skipstjóranna þegar nýr Einar Guðnason ÍS 303 kom til Suðureyrar árið 2021.
Bátur: Einar Guðnason ÍS 303.
⚓ skipstjóri · staðfest 2022
Var nefndur ásamt Bjarna sem skipstjóri á Einari Guðnasyni árið 2022.
Bátur: Einar Guðnason ÍS 303.
Eldri Einar Guðnason ÍS 303 strandaði í Galtarfjörunni 13. nóvember 2019 og tapaðist. Nýr Einar Guðnason ÍS 303 kom 2021. Rannsóknarnefnd samgönguslysa staðfestir nýja bátinn við veiðar 24. mars 2025.
SKIP · LÖNDUN · AFLI
Á sérstakri undirsíðu höldum við utan um fiskiskip yfir 6 tonn sem gerð voru út frá Suðureyri — útgerðartímabil, skipstjóra, löndunartímabil og afla þar sem staðfest gögn liggja fyrir.
HEIMILDIR & ÁFRAMHALDANDI SÖFNUN
Við viljum bæta við ljósmyndum af mönnunum, myndum af bátunum, nákvæmum ártölum og fleiri bátatengingum. Heimildir eru bornar saman áður en upplýsingar eru merktar staðfestar.
Gamlar skipstjóramyndir, bátamyndir, ártöl og minningar geta fyllt í eyðurnar. Sendu efni á sugandi@sugandi.is.